JE MUTTE MAR HOARE WY’T UT SEIT: HEPPY STOONS

We fine wat út in koroanatyd, want we ferfele oans doad thús. Ik hew allenug noait in ’e gaten had dat se hur in de gemeenteraad ok su ferfele, want tot myn stomme ferbazing wille goën raadsleden dat Noardoast-Frysland stiennen besikbaar stelt foar de laaste weareldwide raazje: heppy stoons, frij fertaald “gellukuge stiennen”. Overal in oans stadsje ligge se en Dokkum het er selfs ut Jeugdsjoernaal al met haald: kleuruge en froaluke styntsjes met of sonder opbeurende teksten en spreuken. Ast se fynst, kinst se metnimme en un ander der blyd met make (of self houwe?).

Kynders binne der gek op en soeke overal wat achter, mar folwassenen ok begryp ik nou, want Manon van der Meij-Baron van S!N het er selfs un moaty over indiënd in de altyd bezuge raad fan oans moaie gemeente. Even dòcht ik an un goeie 1-april-grap, (want wêr waren dy in koroanatyd?) of was ut dat wel…? Ik dòcht ok terug an ut moment dat wij op un werkfergadering moesten overlêge over hoefeul natte washandsjes we metnimme suden op ut skoalreiske: dy dag is der wat in mij knapt en binnen dry maanden werkte ik ergens anders; ik was toen wel un bitsje klaar met de ‘natte-washandsjes-kultuer’ in ut basusonderwys. Bij burgemeester Kramer dòcht ik ok even su’n soart reaksy te siën, mar hij war fanself wel slim genoëg om dat nyt lúdop te sêgen, want foar je ut wete hewwe jou un “my-toe” an de broek! Dy man is stiengoëd en sei met un stienen gesicht: “Mut dat nou echt?” In de lanneluke polityk siën we dat de Staat ut gewoane folk nyt mear begrypt en andersom. Of wilde Manon met haar moaty antoane dat sij as plattelandspolitika wèl dicht bij de simpele burger staat?

Okee toegeven, wij hadden ok un heppy stoon bij de deur liggen en ik war mar wat blyd dat twee kleine meiskes twee weken leden bij oans anbelden en froegen: “Meneer, die mooie happy stone die daar ligt, mogen wij die ook ècht meenemen?” Want kynders onder de tyn jaar in oans stadsje prate fansels gyn Dokkumers. Ik in myn bêste Nederlâns útlêge dat ut folgens de regels (wy het dy regels eigenluk bedòcht?) falself wel mòcht, mar dat un goeie fryndin disse steen spesjaal foar oans bla, bla, bla… Se snapten ut wel en met un “Het is ook een hele mooie…” fertrokken se gelukkug wear, mar toen ik gister thúskwam, war oans heppy stoon wel moai fertrokken: fut! Weg stoon.

Manon het gelyk: de gemeente mut stiennen beskikbaar stelle, sudat kynders (en ik slút sommuge folwassenen en selfs raadsleden nyt út) fan de stiennen wêr’t anderen wiis met binne, afblive kinne. Hannen af fan alle moais in Dokkum!

Mar selfs in Dokkum stoat un ezel him gyn twee kear an deselfde stien, dus ik siën su’n tweede moaty der nyt fan kommen. Ik sú self gyn stien op de andere late, mar ja, ik sit nyt in de raad…

Je mutte dus mar hoare wy’t ut seit. Ut wurdt tyd dat wij wear gewoan doën kinne en oans echt druk make over hoe wij befoarbeeld disse krisus te boven komme en hoe’t wij dêr allegaar oans stientsje an bijdrage kinne. De prik der in en dan stientsje foar stientsje alles wear opbouwe.

Nòg wel even dit:

Hij (of sij natuerluk!) dy’t sonder sonden is, werpe de earste stien sú ik sêge, mar wij wille noch wel graag even wete wy’t oans heppy stoon metnommen het, want dêr bale wij behoarluk fan! De onderste stien sil boven komme om oans heppy stoon terug te krijen… Ok namens myn frou.

NOTA BENE: disse stukjes en kollumns binne bedoëld om reaksys op te roepen en krijen, mar wel in ut Dokkumers! Dus skryf su as’t praatst en reagear, mar wel it oans stadstaaltsje graag! Aksy geeft reaksy. Kyk ok us op: www.dokkumers.nl

Warner B. Banga
Namens Ut Genoatskap foar ut gebrúk fan ut Dokkumers

Ferkearde fraagstelling?

In ferskillende reaksys (moai op te siën dat dy deels in ut Dokkumers skreven binne!) wurdt steld dat oans fraachstelling nyt korrekt is, omdat dy over meardere bruggen gaat en ut hier allenug de brug naar ut Harddraverspark betreft. Ut staat der toch echt goëd: ut gaat oans om alle bruggen dy’t ut histoaryse karakter fan de Dokkumer bolwerken antaste sille! Dus ok un brug fan ut Panwurk en later eventueel de Stadswerf naar de bolwerken. Moai om te lezen dat ondernimmers dat ok onsin fine.

Dat wij dêrbij siën wurde as “Histopo” (Histoaryse Polysje) is dan mar su; wij siën oans self mear as “waakhonden” foar oans historys en kultureel erfgoëd. Dat bijstaande poll al lang nyt mear representatyf is, omdat der an beide kanten gebrúk maakt wurdt fan afskermde IP-adressen, wêrdeur elk besoek as un unyk besoek siën wurdt en mênsen onbeperkt stemme kinne, betreure wij. We sille dat dan ok an de raadsleden melde.

De “Histo-waakhonden” fan Dokkum,

de fier histoarise ferenugingen en instellingen:

Historische Vereniging Noordoost-Friesland,
Stichting Historia Doccumensis,
Stichting Oud-Dockum en
Museum Dokkum.

JE MUTTE MAR HOARE WY ’T SEIT: De brug

Museum Dokkum, Stichting Oud-Dockum, Stichting Historia Doccumensis en Historische Vereniging Noordoost Friesland hewwe reageert op ut plan foar un neie brug over de Hardridersgracht. Se binne heul stellig: geen nieuwe ferbiningen over de stadsgrachten, nerges niet, noait niet. En op de sosjale media krije se dêr een hoop steun foar.

Nou bin ik self oek wel wat fan de historie, en fan Dokkum. Niet foar niks skrief ik onder ut pseudoniem Frisius. Dat war un geleerde út Dokkum (nou ja, dêr stond in 1508 syn wiegje). Fan fooren heette ‘r Jemme Reimerszoon (aka Gemma) en hij war goed met cifers en su. Nee, Frisius war geen boekhouder, mar wiskundige. En astronoom. En geograaf. En oek nog arts! Sukke multi-talenten wudde nou niet meer maakt…

En al die histoarische klubkes in Dokkum, fyn ik oek machtig! Se sneupe, ondersoeke en ontdekke fan alles over froeger en fertelle en skrieve dêr moaie ferhalen over. En dat ik un poging doën om dit in ut Dokkumers te skrieven, is omdat ik Ut Genoatskap foar ut gebrúk fan ut Dokkumers oek un warm hart toedraag.

Mar ik fyn dat de vier bovennoëmde klupkes sich in de brugge-kwestie opstelle as un soart Histoarische Polisie (Histopo), die’t wel even bepale sil wat wel en niet doar de histoarische beugel kin. Ik sil mien lidmaatskap van de Historische Vereniging Noordoost Friesland d’r niet om opsêgge, mar ik wil wel even dudeluk make dat se niet namens mij prate.

At ut om ‘e bolwerken en grachten gaat, bin de vier klupkes dus teugen elke ferandering. Ik fyn su’n dogmatische, starre houding heul jammer. Historisch besef is goed en noadig, mar historisch conservatisme is fanself de doad yn ‘e pot! Un stad is altiet in ontwikkeling en noait af. En Dokkum is geen museum, sú as Bourtange of Orvelte. Gelukkig niet!

Wat nou as de Dokkumers rond 1580 seit hadd’n “Neie bolwerken? Komt niks fan in, oans stadsje mut moai su blieve at ut is!” Dan hadden we dus noait de bolwerken hat wêr de Histopo nou fan seit dat dêr heulemaal niks an ferandere mag. “Mar de bolwerken waren út militair oogpunt noodsakeluk”, sal de Histopo wel reageare, “en su’n neie brug is nergens foar noadig”.

Hoe sù, militaire noadsaak? De bolwerken waren fanself un skoalfoarbeeld fan de put dempen as ut kalf ferdronken is: se wudden in 1583 anleit, su’n 10 jaar nadat de Waalse Furie over Dokkum raasde. En sindsdien hewwe se der maar wat werkloas heen leit: foar sover ik weet (maar ik bin geen historicus) is Dokkum noait weer anfallen. En dat war niet omdat de vijand docht dat Dokkum met die bolwerken un onneembare festing war. Welnee, se waren gewoan niet interesseert, Dokkum war fust te ver… (de Centrale As war der nog niet, dat weet ik dan weer wel).

En su’n brug nerges foar noadig? Da’s oek geen argument. At we met syn allen allenug mar doën wat noadig is, dan wurdt ut allemaal wel heul saai fanself. Dan hadden we befoarbeeld geen carrillon hat op ’t stadhús. Want war dat nou echt nóadig? Nee, mar ut is wel leuk (at je d’r tenminste niet te dicht bij woane). En wat de histoarische clupkes self allemaal doën, nogmaals, ik fyn ut prachtig, mar noadig, noadig…?

De Histopo ferpakt syn boadskap in un moaie oneliner: “Dy armoede fan toen is nou oans rykdom!” Dêrmet bedoele se dat de bolwerken der nog binne omdat Dokkum te arrem war om se op te rúmen. Mar klopt dat einlijks wel? Of fertelle se hier nou un fabeltsje?

Tuurlijk, Dokkum raakte aan de bedelstaf toen se de Strobossertrekfeart anleiden. Mar dat war féul earder. Wie seit dat Dokkum eind negentiende eeuw nog steeds arrem war? Hewwe de historici dat wel útsocht? Miskien hewwe se toen de bolwerken gewoan wel niet sloopt omdat ut geen sin hat. Dokkum kon toch niet útbreide, want búten de grachten saten je direct in un andere gemeente. En miskien fonden se de bolwerken oek wel gewoan moai, ‘foar later’.

In elk gefal hadden se wél geld om un stúkje fan de bolwerken af te graven. En laat dat nou net het Oosterbolwerk weze, dat se feranderden in un soart fan parkje. Miskien war dat wel met ut idee om oait aan de overkant van de gracht un groater stadspark te maken en dêr un moaie brug heen te lêggen…

De Histopo doët ut oek foarkommen as of de brug over de Hardridersgracht onderdeel is fan un pakketsje fan twee of zelfs drie neie bruggen over de grachten, krekt as de 3-halen-2-betalen-bruggen die over de Woudfaart lêgge. Die suggestie is tactisch heul handig fanself, mar wel ‘fake news’.  Ut gaat nóu om un brug over de Hardridersgracht, en dan mutte je d’r geen andere brug-plannen bij slepe! Mar nou we ut der toch over hewwe: die brug fan ut Panwurk nar ut Noarderbolwerk war (is?) fanself groate onsin, en at d’r al un plan is foar un brug fan de gemeentewerf nar ut bolwerk, dan sil ik dêr oek es onbefoaroordeeld nar siën.

Alle gekhied op un stokje, su’n brug nar ut neie Hardraverspark, ik siën dat geloof ik wel sitten. Dan kinne je dat eeuwige rondsje bolwerken (dát weten we nou wel es), at je der sin in hewwe, útbreide met un extra lusje doar un moai nieuw stukje stad. En nou niet sêgge “niet su lui, dan loopst mar un stukje om”!  Nee, dêr gaat ut niet om. At ut neie Harddraverspark allenug fia de Halvemaanspoart te beriken is, blieft ut un freemd anhangsel an de binnenstad, en wurdt ut dêr geen onderdeel fan. Dat sú sonde weze.

Ik hew wel één foarwaarde: at ut mar niet su’n historiserende nep-oude brug wurdt! Dan gaan ik d‘r alsnog dwars foar lêggen. Asjeblieft gemeente, fraach un paar gerenommeerde ontwerpers om un modern ontwerp, dat letterlijk un ferbining is tussen ‘oud’ en ‘nieuw’. Groate kâns dat dêr iets útrolt dat niet ten kóste gaat van ut stadsgesicht, mar dêr júst un verrijking fan is: un brug waarfan se over 100 jaar sêgge dat ie noait, noait sloopt wurre mag!

Frisius

 

Wel of geen loopbruggen naar de historische bolwerken?


Wat vinden de Dokkumers? De historische verenigingen en instanties in Dokkum maken zich grote zorgen over de aantasting van het historische karakter van de Dokkumer bolwerken door het leggen van extra loopbruggen en voetgangersverbindingen over de stadsgrachten buiten de vier eeuwenoude toegangspoorten om. Is er werkelijk behoefte aan dergelijke korte routes (voor ‘luie mensen’ zoals een raadslid het in de raadsvergadering omschreef) en welk voordeel bieden zij? Volgens wethouder Hanemaaijer een onmisbare ‘verbinding tussen stad en Harddraverspark’. In wiens belang en met welk doel?

De historische verenigingen zijn daarom benieuwd wat het publiek en met name de Dokkumers daarvan vinden. Via een onderstaande poll kunt u tot woensdag 20 januari a.s. uw keuze kenbaar maken door VOOR extra loopbruggen of TEGEN extra loopbruggen naar de bolwerken te stemmen. Via het forum kunt u uw stem zelfs motiveren. De uitslag van de enquête zal donderdagavond in de raadsvergadering van de Gemeente Noardeast-Fryslân bekend worden gemaakt.

De historische verenigingen zijn duidelijk in hun mening en boodschap:
“Dokkum is moai, dêr binne inwoaner en toerist ut over eens; dêr komme de mênsen òk foar. Oans binnenstad is gaaf en frijwel ongeskonden deur de loop der ieuwen kommen, mar dêr is un reden foar: toen andere steden in de ‘geest der vernieuwing’ besloaten hur festingwerken te slechten en dêr de grachten met te dempen, had ‘arrem Dokkum’ dêr gewoan ut geld nyt foar. Dy armoede fan toen is nou oans rykdom!

De kern fan oans boadskap is: Laat de bolwerken fan Dokkum moai blive en tast ut histoarys karakter nyt an! Gyn loopbruggen en mear “ferbindingen” over de grachten!

Namens:
Stichting Oud-Dockum
Stichting Historia Doccumensis
Historische Vereniging Noordoost-Friesland
Museum Dokkum

Bent u voor of tegen extra loopbruggen naar de Bolwerken?

  • Voor (57%, 874 Stemmen)
  • Tegen (43%, 663 Stemmen)

Totaal aantal stemmers: 1.537

Laden ... Laden ...

JE MUTTE MAR HOARE WY ’T SEIT: STADHÚS-KADO

In Kollum staat ut overboaduge gemeentehús te koop. Dat bracht oans fan Ut Genoatskap foar ut gebrúk fan ut Dokkumers op un idee: ut Stadhús op’e Syl staat nameluk ok al un skoftsje leeg, want oans magistraat fegadert dêr nyt meer.

Nou hewwe wij fan Ut Genoatskap sufeul reaksys en lysten met bijnamen fan Dokkumers hat, dat wij dêr un dagtaak an hewwe om alles te ferwerken en wij soeke un moaie werkplek, want Nuttert sil de kamer behange.

Dus toen wij dy Kollumer katten su ruziën sagen over Villa Westenstein, dochten wij: is ut Stadhús fan Dokkum ok wat foar oans? Ut behang is wel wat dateert, mar Siderius sei: ‘Un gipswandsje der in en dêr un moai printsje op fan Probo út Dokkum of FotoCadeau út Kollum en dan hewwe wij un strakke fleksplek in ’e binnenstad!’

Ondertussen werke wij bijna dag en nacht an un A-lyst en un B-lyst met bijnamen fan Dokkumers. De A-lyst staat op oans webside www.dokkumers.nl – en wurdt straks anpast – en op de B-lyst komme bijnamen fan Dokkumers dy’t hier nòg froaluk in Dokkum rondlope en dy’t wij op un geheime plek beware foar later. Jimme kinne trouwes nòg steeds namen instuere.

O ja, Nuttert het wat last fan ’e foët; hij is laast met dy knoffeluge foët met feul moeite en gekreun over ut brugje bij ut Hellingpad komen, dus wij dochten dan kin der ok wel un loopbrugje fan’e Harlingersteige over ut Kleindiëp. Da’s wel su makkeluk en un feul kortere roete, want bij de bolwerken houwe se ok ongeveer 50 meter fan de stadspoarten an foar ekstra bruggen. Kin de arsjitekt ok sneller bij de plannemakers in de Koaningstraat komme… Wij hoare al un tydsje niks en houwe oans hart fast. Gelukkug is ut geld fan’e gemeente foarearst op en bringt ut ‘ouwe’ gemeentehús in Kollum ok nyt feul op.

Desondanks: hierbij fersoeke wij ut kolleezje – want dit mutte jou nyt fia de raad speule, dan binne de rapen gaar – om oans un gepaste anbieding te doën foar ut gebrúk fan ut Stadhús as fleksibele werkplek foar Ut Genoatskap. Bovendyn het ut ok bliken daan, dat su’n sugenaemde ‘openbare verkoopprocedure’ nyt feul mear opsmyt dan un feuls te feul pratende húskesmelker ut Grunningen, dy’t ut feuls te hoog in ’t krop het. Hoeft allemaal nyt: ut Dokkumer stadhús is en blyft voor de Dokkumers.

Wij rekene in disse tyd fan ferrassingen en pakjes op un moai pryske, eigenluk un kadootsje, want in Kollum hewwe jimme der ok un ‘foto-kado’ fan maakt.

Namens Ut Genoatskap,
Warner B. Banga

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Dus skryf su at jou prate! info@dokkumers.nl

Artisante an den Syl: klassiek met un berenburgje

Naast het karakteristieke hoekpand aan de Diepswal, met door de eeuwen heen vele bijzondere bijwoners, bestaat Stadscafé Artisante sinds 2017 uit een tweede, aangrenzend pand aan de Hoogstraat 2, waarvan wij eerder beschreven dat daar ooit het oudste raadhuis van Dokkum gevestigd was.

In het voorjaar van 1963 kochten vader Klaas en zoon Gooitzen Sjoerdsma dit pand in de Hoogstraat van de gebroeders Mellema. Het winkelpand werd grondig aangepakt en verbouwd, maar toen de winkelruimte nog steeds wat krap leek voor de toekomst kwam iemand op het idee halverwege een kelder te maken met een verdieping erboven. Naast drie afdelingen elektronica en had men beneden in de ‘Platenkelder’ keuze uit duizenden grammofoonplaten, waarvoor speciale luisterboxen voor klassieke en religieuze muziek werden ingericht. Gooitzen Sjoerdsma weet nog: ‘Der wie sa in skoallemaster dy siet yn’e boks te lústerjen en ik de kop om’e hoeke fan’e doar: ‘Wel meester, wol’t in bytsje?’ Hij sei: ‘Prima, mar der mankeart ien ding oan…’ Ik sei: ‘Wat dan?’ Hy wer: ‘In Berenburgje!’ Dat ik nei boven om in Berenburgje; no doe wie’t hielendal gesellich yn’e boks!’

Zo nu en dan had Sjoerdsma stunts om de verkoop te promoten; zoals bij de opruiming in 1968, toen er voor een hardgekookt ei in een platenzak een transistorradio verkregen kon worden of een radio in ruil voor een paraplu met het Sjoerdsma-logo: ‘Sa fûnen wy fanalles út. Dat binne allegearre dingen, dat werkt hjoed-de-dei net mear, mar doe wol! Wy hawwe ek wol optredens hân fan artiesten yn’e Heechstrjitte, dan koe der net in auto mear troch…’ De Sjoerdsma’s verkochten hun muziekwinkel in augustus 1990 met inventaris en al aan de platenwinkels-keten Kenta. Dat was precies op tijd, want vier jaar later stortte de hele handel in door het internet en was het gebeurd met CD’s en platen.

UN NIJ GELÚD
Volgens veel jongeren stelde de horeca in Dokkum niet veel voor; daar werd over gemord, maar er was nooit iemand die er echt iets aan deed. Nooit eens wat anders! Ido Pranger zocht destijds contact met Sander Wijnstra, die met zijn Interieurcafé Artisante bij Pilat & Pilat in Twijzel zat, verder nog niet met de intentie om weer gericht iets aan horeca in Dokkum te gaan doen. Er werd een afspraak gemaakt met een makelaar om een pandje te bekijken, maar dat was niet geschikt. De makelaar wist echter dat het hoekpand bij De Zijl ook te koop stond.

Met huurster Jolanda van der Meij van Mikaza werd een deal gemaakt om tot na de Kerst van 2013 te blijven zitten en dan een nieuwe plek te zoeken. Het interieur en de meeste omstandigheden zoals ze nu zijn, werden gecreëerd op het moment dat men tijdens de verbouw aan de slag ging. De kelder werd dieper uitgegraven om aan de eisen van een moderne keuken te voldoen. Daarbij werden verschillende oude bouwsporen en littekens van het pand ontdekt, zoals vroegere doorgangen, een trapje vanuit het oude middenpand naar het steegje achter, een waterput of zelfs een fraaie 17e-eeuwse steengoed doofpot. Veel van die oude elementen, muren, planken, kozijnen en doorgangen zijn in hun ruwe, originele staat gehandhaafd, waardoor de zaak een geheel eigen en authentiek karakter kreeg, op moderne wijze aangekleed met meubels en accessoires.

UN TWEEDE PAND
Al vrij snel na de opening in de zomer van 2014 zette ‘buurman’ Eric Kooistra druk op een eventuele overname van het buurpand Hoogstraat 2. Hij had vergunningen gekregen om er appartementen in te bouwen, maar zag dat niet zitten met een kroeg naast de deur. Kooistra bood zijn pand te koop aan en de ondernemers waren er vrij snel met elkaar uit. De bovenwoning heeft nog een paar jaar leeg gestaan, voor de onderin gevestigde Wereldwinkel werd een goede oplossing gevonden en pas eind 2016 werd begonnen met een verbouwing. Vooral de keuken kon nu verder uitgegraven en behoorlijk uitgebreid worden. In juni 2017 werd het tweede, noordelijke deel van het Stadscafé geopend.

De indeling van het dubbele Artisante-pand is soms een nadeel: als iemand boven zit te eten, heeft hij vaak niet in de gaten dat het beneden ook heel druk is of dat er twintig gasten zitten en achter de schuifdeuren ook nog eens dertig. Groter worden bracht Artisante dus nieuwe uitdagingen. Ido Pranger: ‘Er is vaak discussie over kwaliteit in de horeca, maar kwaliteit is niet alleen of je stukje vlees goed smaakt, maar onder andere ook, dat je eten binnen afzienbare tijd op tafel staat: hoe kun je je organisatie zo veranderen dat je wel grotere aantallen aankunt, maar ook nog steeds dat extraatje en die goede kwaliteit kunt geven. Dat is een voortdurende uitdaging, waar we bij Artisante steeds mee bezig zijn!’ Momenteel spelen in de horeca door de coronapandemie hele andere uitdagingen, waar hopelijk spoedig een eind aan komt, zodat ‘Artisante an de Syl’ weer de plek is waar mensen elkaar gezellig kunnen ontmoeten.

door Warner B. Banga & Piet de Haan