Je mutte mar hoarre wy ‘t seit: jou of dou

Ut het un skoftsje stil weest, want ik war druk met fanalles en noch wat. Toch is der wel wat gebeurd, want na de foarige kollumn kreech ik un reaksje fan Janny. Se fon de kollumn over wêr’t ut Dokkumers goëd foar is moai, mar der must hur wat fan ‘t hart. Janny steurde hur an ut woardsje ‘jou’ dat ik hieltyd brúkte. Folgens hur is dat Luwadders en mut ut in ut Dokkumers ‘dou’ weze.

Ik denk en fyn dat ut beide kin en nyt echt met ut Luwadders te doën het. Ut is ok wat un gefoëlssaak. ‘Jou’ staat mear foar ‘u’ of ‘gij’ en is wat afstandeleker en ‘dou’ is ut wat minder formele ‘jij’. Ik sêch earder ‘jou’ at ik de mênsen nyt persoanlek kin. Met ‘dou’ wurde de klanken in de werkwoarden derachter ok mear opslokt: ‘dou must’ en ‘dou gaast’. Fan Pieter Duijff fan de Fryske Akkedemy mut ik selfs ‘mutst’ en ‘gaatst’ skrive! Ik fyn ‘jou mutte’ en ‘jou gaan’ moaier (lees: Stadser) klinken dan ‘dou must’ en ‘dou gaast’.

Pieter seit dat beide fòrmen ok in ut Snekers foarkomme en dat ‘jou’ dêr foar meiskes brúkt wurdde en ‘dou’ foar de jonges. Ut lykt der op dat ‘dou’ wat minder fetsoënlek is. Pieter is der wel seker fan dat beide formen in ut Dokkumers foarkomme, dus wij kinne gewoan ‘jou’  of ‘dou’ teugen mekander sêgen blive. Boven ut leugenbankje staat trouwes ‘je’ fan ‘jou’! ‘Jou’ mutte dus mar hoare wy’t seit!

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Myn grammatika is ok nyt perfekt en jou hewwe ien foardeel: der is gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su ’t jou prate of su’st dou praatst!
warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

Wêr ut Dokkumers goed foar weze kin

Ut jaar 2018 is wear ferbij. Ut war un moai kultureel jaar, ok al het Dokkum as ienechste noch altyd gyn fontein. Sil dy der oait komme? Wij sille ut sien. Wij hewwe un boël geduld…

Mar noch wat kultureels: hoe komt ut met oans Dokkumer stadstaaltsje? 2018 war ok ut jaar fan de sprookjes fan Grimm in ut Stads en de Dach fan ut Stadsfrys in Franeker. Op ut sympoasium dêr, bin ik mij der fan bewust wurden dat wij ut Stads mear brúke mutte, wille wij ut behouwe. Anders is oans stadsdialekt su ferdwenen! In de stad Franeker is un klupke mênsen dy’t hur dêr met doënde houwe: un echt Genoatskap foar ut Behoud fan ut Franekers. Dat lykt oans ok wel wat. Oans, want ik hew ut ’er ok met Nutterd over had.

Su at jim nyt wete kinne, is Nutterd krekt stopt met werken. Dus het hij nou tiid feur andere dingen, su as ut skriven fan un stukje in ut Dokkumers. At je un eigen bedrief hewwe, dan wurre je altiten beld deur lui dy’t je wat ferkope wille. En dy hewwe allemaal su’n kursus daan, wêrin se ferteld is dat se earst frynden wurre mutte met jou. Dus dan beginne se altyd met un ouwehoerferhaal en probeare se út te finen wêr’t je van houwe: ‘Al op fekaansje weest?’ of ‘Foetballen sien?’ en gaan su mar deur.

En at ut un bedryf fan búten Fryslaan is, dan krijst faak su’n fentsje dat dêr werkt en Frys kin. Dy mut dan alle Fryse bedriven belle. Nou, dat begint altiten met de fraach: ‘Kin ut in ut Frys?’ Dat skept een band nou? Dan gaan mij de haren al overend staan. Wat mut ik met dy fent en wat mut ik met de rotsoai dy’t hij kwyt wil? Dus dan sêch ik altiten: ‘Nee, mar in ut Dokkumers kin wel!’ Dan wurdt ut stil an de andere kant fan’e line. Wech is syn moaie opening. Hij kin dan krekt nog even fertelle wat er kwyt mut, mar dan bin ik, en hij ok, der klaar met. Su sien je mar wear, wêr ut Dokkumers allemaal goed voor weze kin. Nutterd en ik binne ut der over iens: wij wille ut Dokkumers in 2019 mear op de kaart sette!

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Myn grammatika is ok nyt perfekt en jou hewwe ien foardeel: der is gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su at jou prate! warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy ‘t seit: Dockumer tyd

Der is wintertyd en somertyd, we kinne un teugenwoardeche tyd en de ferleden tyd, mar nou is der ok Dockumer tyd! Helendal út Sjina, dat wel…
De Dokkumers Wytse Piersma en Feddy Vos wúden un eigen hurloazje make dat oans moaie stadsje ear andoët en wêrbij seit wurdde sil: ‘Wij magge bêst un bitsje groats weze op wêr’t wij wech komme!’ Un Dokkumer klokje foar echte Dokkumers dus. Se hewwe der toen un hele tyd over nadòcht en toen’t de tyd ryp war, is Feddy un tydsje naar Sjina gaan om alles te regelen: 100 nummerde hurloazjes met Dockumer tyd: dêr kinne jou noch krekt op tyd ut ouwe jaar met útsitte.

MEGANYSK staat der op de admiraalblauwe wizerplaat, mar ok de letters S.P.Q.D. en DOCKUM fansels; fandaar ok dat ’er Dockumer tyd út komt. Ut is un meganys hurloazje omdat der gyn leechlopende en miljeufersmearechende batterijen in sitte, mar jou mutte ut self fan tyd tot tyd opwinde; ut tikt dan ok su moai ouwerwets! Un tydsje leden liepen ouwe Dokkumers faak met su’n klokje an un groate sulveren ketting, krekt as hadden se de Granaet self in’e búse. Dat S.P.Q.D. is nòch út de Spaanse tyd: ‘Senaat en befolking fan Dockum’, mar in de stad seiden se toen faak: ‘Spaanse Pokken Quelle Dockum!’

Ut moaiste fyn ik noch wel de glazen achterkant! Kinst su moai in de tyd kike. Hoe’t ut klokje mar doartikt. Tyd flycht at je lol hewwe, mar tyd is ok geld, want ut kost wel un paar senten, al hewwe jou dan ok wat spesjaals.
‘De tyd houwt gyn skoft!’ sei Wytse bij de presentaasje fan syn nije klokje. Nou mar hope dat ’er gyn Dockumer kwartierke op sit… De tyd sil ut leare.

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Jou hewwe ien foardeel: der is nòch gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su at jou prate!
warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy ‘t seit: ut peard fan Sinterklaas

Su waar, wij hewwe un reaksje kregen! In ut Dokkumers noch wel. Ik bin der kapot fan…
Ik docht dat der wel un paar onferdraachsame Cambuursupporters komme suden, mar Cambuur ferloor ok door de week; dus ut bleef stil. Mar toen kwam der un meeltsje fan Nutterd. Hij wu ok wel us un stukje skrive in ut Dokkumers en dat befyl su goed dat er mij un moai ferhaal opstuurde! Omdat Nutterd onbekend blive wil,doet er dat onder un pseudonym, mar ut is waarlek gebeurd:

Nutterd mut jim even un ferhaaltsje fertelle over ut peard van Sinterklaas. Hij hoopt wel dat de kynders naar bêd binne, want ut is nochal un raar ferhaal. Nutterd is namelek un goeie kammeraad van Sinterklaas in Drachten. Dy komt dêr al 25 jaar bij de intocht as Sinterklaas binnen. Mar hij hèt un probleem: hij is skitene benoud foar pearden. Dus de manege soekt altiten un hartstikke rustege schimmel út. Dan nòch even foar die tyd proefride op dat peard. Su ging ut al jaren, mar ut war altiten weer un striid.

Un paar jaar leden war ut wear su fer: proefride. Goait dat peard him der niet af? Nou de rapen waren gaar! Ik gaan niet mear op dat peard, enz. enz. Mar ja, un intocht sonder peard dat kon toch ok niet? Dus der wurdde un plan bedacht dat de Sint toch op ut peard kon. Se suden ut beest un bitsje valium geve, dan sú der wel rustech blive.

Eindelijk is ut su fer: de Sint komt met syn stoomboat op de Kaden an en ut peard staat al braaf te wachten tussen alle faders en moekes met kleine kynders. Sint swaait en geeft handsjes en mut dan op ut peard. Maar dat gaat geweldech! Ut peard is su rustech as wat. Sint foëlt him al wat mear op syn gemak en drapeart syn mantel prachtech over ut peard hene. Dan op naar ut sentrum. Overal mênsen laans de route en ut valt de Sint op dat se steeds mear wille hewwe. Se beginne selfs te wizen onder ut peard. Wat is der an de han? Nutterd ston der ok te kiken en wat hij toen sach, was nyt te geloven: der kwam un hele groate slappe lul onder de mantel van Sinterklaas, út, asof ‘ie van himself war. Krekt wat te feul falium.

Nutterd

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Jou hewwe ien foardeel: der is nòch gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su at jou prate!
warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy ‘t seit: oh, kom er es kiken!

Sinterklaas is wear in de stad; de ienechste echte, Dokkumer Sinterklaas! Syn pakjesboatsje leit wear bij de Syl en saterdach ston ut op De Dyk en laans De Syl en Diepswal fol met kynders en faders en moekes. Feul mear dan foarech jaar, toen saten der hast allinech mar genoadigden en bobo’s op un groate tribune… Der warren toen trouwens sefeul mênsen onderwech naar Dokkum, dat se dy bij Lemmer al teugenhouwen hewwe! Der war su’n groat skip, dat se ut Groatdiep earst útbaggere musten.

Mar toen ut un bitsje regende, bleven heel feul pappes en moekes moai met de kynders thús foar de tillevizy sitten; je siene ut nergens su goed as foar de tillevizy… Je mutte je kroast ok nyt an ekstreem wear bloatstelle wille: je eigen kynders binne fan súker toch?

Saterdach war ut gelukkech drooch. Su waar ut un ouwerwetse, gesellege intocht, met un pakjesboat fol Swarte Piten, dy’t der un bonte, swingende sjow fan maakten. De meulen draaide en ut sontsje skeen over de bolwerken. Un prachtech kynderfeast su at ut hoart, dat war ut. Oh, kom er es kiken, hoe moai Dokkum dan is!

Da’s lang nyt overal su. Ik hoarde dat se der in Luwarden wear un soadsje fan maakt hewwe. Cambuursupporters hewwe de plysje anfallen, omdat der mênsen warren dy’t rare dingen ropen over Swarte Pyt. Dy lui binne ok su dom: dy love alles! Dy love al jaren dat Cambuur kampioen wurre sil… Mar nou begryp ik ut: se love selfs in Sinterklaas!

Wille jou reageare?
Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Myn grammatika is ok nyt perfekt en jou hewwe ien foardeel: der is nòch gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su at jou prate!
warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy ‘t seit: ut is allemaal taal

Aflopen saturdach bin ik naar de Dach fan ut Stadsfrys in Franeker weest. Dat war hartstikke ynspirearend en kwam su: tegare met Marijn van Tilburg had ik seuven sprookjes fan Grimm in ut Dokkumers overset. Marijn het se in’t Dokkumers foarlezen en ik hew syn sproken woard úttikt op ’e kompjoeter. Taalburo Popkema had oans fraagd om dêran met te doën en ik mut sêge: wij hewwe dat met feul nocht en wille daan. Enfin, wij naar Franeker foar de presentaasje fan ut boek en un moaie dach over ut Stads.

Dêr hoarde ik wethouder Jan Dijkstra – de nije kollega fan oans Marga – sêgen dat hur Waadhoeke un fiertalege gemeente wurdt! Kyk, se hewwe dêr naast ut Stads ok nòch last fan ut Bildts. Mar se doën der wel wat met en hewwe as nije gemeente direkt un taalbeleid maakt wêr’t ut Stads ok un plekje kregen het. Da ’s un moaie hint foar de beleidsmakers fan Noardeast-Fryslân: maak taalbeleid foar de talen en dialekten in jimme gebied! Naast ut Nederlâns en ut Frys, hewwe wij namelek ok ut Dokkumers en ut Kollumers en Súd-Lauwerslâns binnen oans nije gemeente. Da ’s hartstikke unyk en moai immaterieel kultureel erfgoëd en dêr mutte wij heel súnech op weze!

Ut moaiste fan dy Dach fan ut Stadsfrys fon ik nòch wel dat ‘de musikale omlijsting’ saturdachmiddachs in hannen fan un Dokkumer war. Bauke van der Woude, un Granaet dy’t un Ouwe Seun wurden is, speulde dêr met syn maat Campbell Forbes. Skitterend moai juh; ik hew direkt hur seedeetsje kòcht. Bauke speulde ok un ferske over taal met un prachtege tekst: Maar wannear is un taal nou cool of fet en fan welke taal hew wij ferlet?

Fan de taal fan de warmte, de taal fan ’t gefoel, dy kin we brúke, dy is pas cool.
De taal fan de sonne, warm en echt, dy fan de frede en dy fan ut recht.

Bauke stuurde mij nòch deselde avend de tekst toe. Ik kreech ut toen met him over oans stadstaaltsje en hij skreef: Ut is belangryk dat wij self de taal foaral deurbrúke en hem dus ok útdrage. Dan hewwe wij de groatste kâns dat ut Dokkumers nòch wel un skoftsje metgaan sil. Dat mut eigenlek al: dat taaltsje ferbynt oans op un heel spesiale manier en dat mutte we mar su houwe.

Dus ik docht: meskien is ut wel aardech om un kollumn op ‘In-Dokkum’ in ut Dokkumers te skriven. Fandaar dus, dat jou dit leze kinne. Aksy geeft reaksy wurdde der op ut symposium seid, dus ik bin benijd wat ut opsmyt… At ut mar taal is.

Wille jou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graach! Myn grammatika is ok (nòch) nyt perfekt en jou hewwe ien foardeel hoarde ik in Franeker: der is nòch gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su at jou prate!                              warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht: