Hartsje Dokkum


ARTISANTE  AN  DE  SYL
door Warner B. Banga & Piet de Haan

Midden in de binnenstad van Dokkum, op de plek die altijd het hart van de stad geweest is, ligt de Zijl of Syl, de oude sluis op het scharnierpunt tussen zout en zoet water, maar ook tussen zand en klei. Aan dit pleinvormige kruispunt, dat tegelijk brug en vaarroute is, stonden en staan gebouwen als het oude blokhuis met zijn renaissancetrapgevels, het statige stadhuis en dé ontmoetingsplek van Dokkum: stadscafé Artisante.

Centraler kan het niet, hartje Dokkum, op een plek, waar het al eeuwenlang gebeurt in dit gezellige, oude, haast wat kneuterige stadje. Meer dan eens wordt gekscherend gezegd dat Dokkum een stad met dorpsallures is en daarbij hoort een plek, waar men kan ontmoeten, gezellig kan tafelen en een goed glas kan drinken of de laatste nieuwtjes kan bespreken.

We weten natuurlijk niet hoe het er in de terpentijd precies uitzag op dit scharnierpunt van land en water, zout en zoet of klei en wouden. De eerste beelden die opdoemen uit het grijze verleden zijn oude kaarten en plattegronden in zogenaamd vogelvluchtperspectief, gemaakt door de cartograaf Jacob van Deventer in de tweede helft van de zestiende eeuw in opdracht van de ‘Koninck van Hispanje’ Philips II. Laten we daar maar zo’n beetje beginnen met ons verhaal over deze bijzondere plek. In de tijd van Van Deventer stonden daar versterkte adellijke huizen of stinzen; aan de noordkant van het Diep de stadsstins van de familie Meckama en ten zuiden van de brug het Blokhuys, gebouwd op de plek waar al rond 1400 nog de stins van Alteka Camstra en later van Offe Riemersma stond. In deze versterkte huizen konden edelen en stadsbestuurders zich in tijden van beleg en opstand terugtrekken en verdedigen tot bevriende troepen hen kwamen ontzetten en orde op zaken stelden.

Tegenover en rond die stinzen en blokhuizen werd natuurlijk ook gebouwd en gewoond. Vaak hadden voorname Dokkumer families hier hun optrekjes, want dit was – the place to be – de plaats om te zijn en gezien te worden voor wie meetelde in het zestiende-eeuwse Dokkum. Aan de overkant van de ‘hoge straat’ was het hoekhuis aan de Diepswal zo’n markante toplocatie. Wie het zich kon permitteren om daar te wonen, had het in Dokkum vaak wel gemaakt.

Toen Dokkum een steeds beter georganiseerd stadsbestuur kreeg, wilde men natuurlijk ook vergaderen en bijeenkomen op de prominentste plek in de stad. Aanvankelijk was daarvoor geen plaats in het stadshart aan De Zijl, maar zodra die kans zich – rond 1610 – voordeed, verkaste het stadsbestuur naar de plek waar nu nog altijd het fraaie stadhuis staat. Maar in de periode daarvoor maakte men gebruik van een ander stadsraadhuis, waarover de volgende keer meer.

(wordt vervolgd)

BIJSCHRIFT: Inzet: Jacob van Deventer-kaartje van Doccum rond 1560 en schilderij van De Zijl rond 1750 door een anonieme schilder met links het stadhuis met een fraaie barokgevel en rechts op de hoek van de Diepswal het voorname ‘Artisante-pand’.

Deel dit bericht:

Kerk & Staat van Dokkum


Ik loop der al un skòft met om, mar ut mut mij an ut begin fan ut nije jaar tòg fan ut hart: der binne raadsleden in oans moaie, nije gemeente dy’t kerk en staat skeiden houwe wille en dêrom teugen un raadsaal in de Bonnefatiuskerk fan Dokkum binne.
Se wille nyt allenug roomser dan de paus weze, mar hale òk ut ferskil tussen un institút en un gebouw deurmekaar. Se hewwe dit jaar gyn Sinteklaas fierd en se geve nooit gyn euro’s út met “GOD ZIJ MET ONS” op’e rand: dan skeide je kerk en staat nameluk òk nyt…
Skeiding fan kerk en staat betekent in’e praktyk feral dat elk syn eigen saken regelt en dat de ien him nyt met de ander bemoeit. Dat het te maken met gelike behanneling, frijhyd fan godsdiënst en met oanze wet, dy’t boven de religy staat, mar nyt met ut gebrúk fan gebouwen of de saal wêr’t jou fergadere!

Nutterd en ik ferbaze oans mateloas over de slappe argumenten dêr’t oans magistraat un nije raadsaal – op ut dak fan hur feul te hoge blokkedoas in oans stadsje – naar sichself toeprate wil: “Un raadsaal mut altyd beskikbaar weze en kinne en wille wij dêrom nyt dele met anderen!” Tussen frijdagsmòrgens en maandagsmòrgens is ut gemeentehús útstorven en hew ik nòg nooit un ambtenaar of raadslid op kantoar betrappe kinnen, dus gyn probleem tòg at ‘er sondags un kear kerkt wurdt in su’n raadsaal-kerke? Dêr kinne je tòg met elkaar afspraken over make?

Kerkgenoatskappen kinne trouwes òk in heel kleine groepen en in heel kleine rúmtes bij elkaar komme, su’t de roomsen dat jarenlang deen hewwe toen hur geloof tussen 1580 en 1853 in Nederland – en òk Dokkum – offisjeel ferboaden war. Toen kerkten se in hur skúlkerkje an de Koaningstraat. En toen ut na 1853 wear in’t openbaar mòcht, wúden se dat elk ut wete sú òk en lieten se op de Bargemerk nyt allenug de groatste, mar òk de moaiste kerk fan de stad delsette – deur ien fan de bêste arsjitekten fan dat moment. Met un toaren dy’t boven allus útsteekt: hier binne wij wear!
Ont-suiling en ontkerkeluking hewwe der ondertussen foar sorgd dat der amper mear kerkt wurdt in al disse moaie, kultuurhistoaryske gebouwen. Oans regering het lagere overheden dan òk dringend oproepen om na te denken over wat wij met al dy faak monumintale kerken doën wille en hoe wij se miskien un andere funksy geve kinne. Dy siën de bui al hangen… Ut plan om in Dokkum un raadsaal in de Bonnefatiuskerk te maken fyn ik “out of the box” – om ut mar us in moai Nederlâns te sêgen.

Wij mutte oans goëd bedenke wat wij over un paar jaar doën wille met al dy kerkeluke gebouwen en monuminten, dêr’t steeds minder mênsen gebrúk fan make sille. Nou en in de toekomst. De gerifformearde Oasterkerk is un goëd foarbeeld fan hoe’t je su’n gebouw in de stad behouwe kinne. De Bonnefatiuskerk kin un twiede wurde… Want wat at over twintug of dertug jaar de toren fan de roomse kerk fan bouwfallegens op ut gemeentehús dondert? Hoe wille wij kerk en staat dan nòg skeide?

Wilstou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graag! Myn grammatika is òk nyt perfekt en dou hest ien foardeel: der is gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su ast’ praatst!
warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

BROOD & DEELDER IN DOKKUM

De nachtburgemeester fan Rotterdam is doad. Hij overleed fan’e week en jimme kin ut nyt mist hewwe, want alle media hadden ut der over. Nou bin ik Jules Deelder en Herman Brood un paar kear teugenkommen, dus ik docht dat sil ik jim even fertelle.

De earste kear war in de Fryslandhal in Lúwarden. Dêr war un bedrivenbeurs, ut sil begin negentiger jaren weest hè. Ik liep dêr tegare met un kòllega rond en toen kwamen we in un hoek van de hal Herman Brood teugen. Hij had un groate rol linnen en dan konnen je foar dúzend gulden ‘un meter Brood’ kope: hij maakte ut terplekke. Myn frouw fynt syn werk ferskrikkeluk leluk en wú ut nyt in ’e hús hè, mar myn kòllega het toen mar twee meter kòcht. We konnen ut nyt futendaleks metnimme, want ut was nog nat en sat nog an de rol fast. Dus wij binne later mar met syn tweeën naar Zwolle gaan om ut in syn atelier op te halen.

Herman sat achter un kompjoeter met syn mús in un tekenprogramma te werken. Dat printte hij dan op A4 út. Op’e gron lag un houten plankje met daar un snee broad in útsaagd. Met syn spuitbussen spoat hij su de broadsjes op syn A4-tjes. Ivo de Lange bleek syn manager kunst te wezen. Dy sorgde derfoar dat er in de Fryslandhal en su kwam en ferkocht syn skilderijen.

Mar wete jim dat Herman Brood òk wel in Dokkum weest is, tegare met syn maten Jules Deelder en Bart Chabot? Dat was eind jaren negentig in theater De IJsherberg, wêr’t hij tegare met Bart Chabot en Jules Deelder un try-out had van de foarstelling Apocrief. Ut war mar un try-out en Dokkum war un moai end fut foar de mannen, dus ut maakte allemaal blykbaar gyn donder út wat se deden. Herman war su stoned as un garnaal en hat gyn idee wêr at ‘er met bezug was. Deelder en Chabot wadden der skynbaar al nyt feul beter an toe, dus de hele foarstelling was un grote gaòs en ging nergens over. Ut was de meest waardeloaze foarstelling dy ’t ik ooit siën hè, mar ik was blyd dat ik ut metmaakt had. Toen de foarstelling aflopen was, ging ik as ien fan de earsten naar búten en wy stonnen dêr om mij persoanlek de han te drukken, ja krekt: Herman, Bart en Jules! Hoe ’t dy su gauw omlope konnen sonder mekaar kwyt te raken, snap ik nou nog nyt.

Nutterd

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy’t seit: un nije foardeur

Siderius fynt ut moai om su nou en dan even naar de politike beslommeringen te siën en te lústeren. En omdat Kollum mij feuls te fer fytsen is, siën ik dat op ’e tillevisy. Prate kinne se dêr wel.
Kwam er un presentaasje fan un nij te bouwen brug bij de Jumbo foarbij: blykt de Aalsumerpoart ineens de foardeur van de binnenstad te wezen! Is daarmet de Woudpoart un achterdeurke wurden? Dat sille se in de Wouden leuk fine; se foele sich dêr de laaste tyd toch al achtersteld: mutte se nou dus òk nog doar de achterdeur naar Dokkum.

Bij dy presentaasje hadden dy lui van de gemeente òk mar even een meulen op de Van Aitzemadwinger tekend. Dat staat wel aardeg nou? Dat ut allemaal hard ferandere kin, blykt mar wear. Un paar jaar leden hadden un stel enthoesiastelingen ut plan maakt en presenteard om wear een standerdmeulen op ’e Hanspoortdwinger del te setten. ‘Gyn sprake fan!’ sei de gemeente. ‘Past nyt op dy moaie historyse bolwerken.’
En nou teugen dyselde historyse bolwerken un nijerwetsege brug bouwe? Seker net su ’n één at se laast bouwd hewwe over ut Groatdiep. Ok fan niks naar nergens. Dêr mutte de farende toeristen òk wear wat langer wachte om in de binnenstad te kommen.

Sil su ’n brugje 100.000 ekstra mênsen de binnenstad in krije? Het seker weer su ’n duur burootsje bedacht… Sil ik jim us wat sêge? At je mear mênsen in ’e stad hewwe wille, mutte je se wat te bieden hewwe. Gratis en foldoënde parkearrúmte: prima, maar feral gastfrijhyt, bliide middenstanders dy ’t de mênsen wat te biëden hewwe en un skoane en kreaze binnenstad. Dan komme de mênsen fanself, met of sonder brug.

Alhoewel ik faak even un rontsje om ’e bolwerken kuier, bin ik der nou toch even spesjaal naar toe gaan. Even keken en ut is su, dy parkeargaraazje is gyn gesicht. Mar dat wisten we òk al fanaf ut moment dat se ’m bouwden. Dus slope dat ding! En geef Titus un moai netsjes parkearterrein op ’e gron. Niks halfferdypt, niks halfferhoogd: kost feuls te feul geld.
As ik dan dêrna naar de Jumbo lopen bin en naar oanze moaie binnenstad kyk, dan dink ik: su snel mogelijk over de Aalsumerpoart de stad in; ik rúk de koffie al! En misskien denke dy 100.000 mênsen dat dan òk wel…

Nou hewwe dus òk al un stel historyse klupkes út Dokkum der wat fan fonnen. Ut sille úteindelijk wel weer útgebreide praetsessies wurde en der sil nog wel feul water door ut Diep strome, foardat der un beslút nommen wurdt. Wat mij betreft, blyft dy brug bij un praatsje en un plaatsje. En met wat geluk houwe de stikstoffen en de pfva’s de bouw van dy nije brug nog jaren teugen.

Siderius

Deel dit bericht:

Je mutte mar hoare wy’t seit: ut dak op

Liep ik fanneweek met Nutterd over de Syl en toen war ut hele stadhús ferdwenen! Der ston allineg nog un groate groëne doas, mar toen ik beter keek, sag ik dat de hele gevel in de steigers ston. Gelukkeg hongen de klokjes fan ut karreljon nog wel in ut koepeltsje… Ik ging hast út myn dak, mar Nutterd wist te fertellen dat de skilder langs de gevel en de klokketoren sú.

‘Seker omdat de raad fan oans nije gemeente eindelek wear naar hús komt, in ut hart fan noardelek Oastergo: oans moaie Dokkum!’ sei ik fol dramatyk, mar su is ut fansels wel. De magistraat fan stad en ommeland hoart thús bij de Syl, achter oans statige stadhús, dat al mear as vierhonderd jaar ut bestuurssentrum fan oans regio is. Al hast un jaar staat dêr un skitterende fergadersaal leeg. Jou make mij nyt wiis, dat dêr in plak fan 19 gyn 29, dus tien stoelen mear foar alle raadsleden staan kinne. In de hoeke kinne òk noch wel un paar sitte; wij hewwe de kamer met de ferjaardag òk altyd fol te staan! Om de Kollumers earst wat stil te krijen hewwe de raadsleden nou un jaar lang naar Kollum fliege mutten. Dêr hewwe se allineg mar un stukje kaas bij de koffy. Dat is fansels gyn doën… en dy arme Ferwerters, dy musten dêr ut fearst foar fytse.

Mar Nutterd holp mij út de droom: ‘Se wille ut dak op in de Koaningstraat!’ Ik wist nyt wat ik hoarde! Dat fyl mij koud op myn dak… Der komt un nije raadssaal boven op ut gemeentekantoar? Dan mut dy blokkedoas fan de gemeente seker nog hoger en groater wurde? Dat mut wel door un duur advysburo fan búten bedacht weze…! Gyn Dokkumer sú ut in ’e harses krije om binnen oans moaie stadsje (en beskermd stadsgesicht!) ut dak op te gaan om syn tent te ferbouwen. Ik siën de regelhandhavers al langskommen trouwes…

Ik sú sêge: bij Van Sinderen un paar knappe stoelen in de oprúming en dan wat dichter op mekaar sitten gaan (ók goed foar de onderlinge kontakten) en dan moai onder dak in de raadsaal achter de ouwe vroedskapssaal fan oans ouwe Dokkumer stadhús. Dy acht miljoen kinne wij wel beter brúke en anders hewwe se der in ‘arrem’ Dantumadiel wel un moaie bestemming foar. De ferhúzing fanút ut Harddraverspark is òk nog lang nyt rond, wylst der wel fanalles in de raad roepen is. Ut dak op met al jimme dure plannen!

Wilstou reageare? Da ’s moai, mar in ut Dokkumers graag! Myn grammatika is òk nyt perfekt en dou hest ien foardeel: der is gyn faste nòrm foar ut Stads, dus skryf su ast’ praatst! warner.b.banga@knid.nl

Deel dit bericht:

ADMIRALITEITSDAGEN: IK MUT EVEN MYN SOP KWYT

Ut plaatseleke sufferdsje het mij fraagd om us even as un soart fan reporter naar de Admiraliteitsdagen te gaan, want – seiden se – dou siest altyd andere dingen as wij. Dus su bin ik der un paar dagen heen weest. Nou had ik gyn VIP-kaartsje, dus ik must mij un bitsje op de Syl en de Suupmarkt fermake.

Op de frijdagmiddag war der nyt su feul te beleven, dus toen ik un man fan oanze regionale radio RTV sag, he ’k dy mar us even fraagd of der ergens wat bysonders war. Hij seit: ‘Loop mar even met, ik gaan naar un skútsje foar un interview; kist even met lustere.’ Su kwam ik op ut Dokkumer skútsje de Noarderling terecht. De family Steenstra war der ut hele weekend anwezig en hadden de koffy op un petroalesteltsje staan te pruttelen. Ik ging 100 jaar in de tyd werom. Mutte jim folgend jaar seker even binnen kike.

Avends hè ’k wear op de Suupmarkt weest. Racoon war un saaie bedoening, mar de Gekke Pappes maakten der dêrna un geweldige show fan. Terwyl ik un bierke haal, siën ik un groate groep mannen ut steegje naast ut stadhús ingaan en eefkes later twee befeiligers der achteran. Dy mannen wadden te beroerd even naar de pisbakken in de Koaningstraat te lopen. Fut weze dêr, war de boatskap en de befeiligers hè de rest fan de dagen netsjes foar de stege staan; der kwam gyn pisser mear in.

De folgende avend hè ’k wat mear op de Syl en begin Vleesmarkt staan en dêr gebeurde ut selfde. Un bewoanster sil met har kienders de steeg naast hur hús in, staat der un frouw har teugen te houden, want hur man ston der te pissen. Kynders overstuur, moeke krijt nog un groate bek fan dy smearege mieger òk. Dêr wurde je nyt froalek fan.

Ik hè har ut ferhaal fan myn moeke mar even ferteld. Wij hadden froeger òk su ’n steegje naast oans hús en dêr kwamen òk steeds un paar fan dy mantsjes stikem even te pissen. Toen se dat in de gaten had, ston der un groate emmer sop om de hoek fan ut hús en su gauw der ien ston, smeet se dy de hoeke om met de woarden: ‘O, ik must even myn sop kwyt!’ Na dry kear het der noait wear su ’n mantsje weest.

Dit ferhaaltsje begon su moai, mar ut is wear us op pys útdraaid, dus dêr si’k dan òk mar met eindege. Toen ik naar de kerkdienst ging op sundagmorgen wadden der òk wat kynders dy ’t noadech musten, dus naar de toiletten foar de VIP’s op de Vleesmarkt fan de foarege avend. Nou dy saten moai op slot: dêr wú de organisaasje gyn geseik mear hè.

Nutterd

Deel dit bericht: